Çanakkale Geçilmez

Üyesi olduğum bir e-posta grubundan, İran'lı ama Türkiye'de öğrenim görmüş bir arkadaşımız, İran'da izlediği bir tv programı sırasında Çanakkale Savaşı'ndan bahsedildiğini duymuş. Ve bu savaşları merak etmis. Hep bu konuda birşeyley yazmayı isterdim. Bunu fırsat bilerek yazdım. Şimdi de sizlerle paylaşmak istiyorum;

Aslinda sadece Birinci Dunya Savasinin cephelerinden biri. Bir de tabi, emperyalizmin cirkin yuzunun en acik secik goruldugu savaslardan biri. Canakkale Savaslari gercekten cok onemli. Ben de yakin zamana kadar bu savaslari Turklerin buyuk kahramanligi ve Canakkale gecilmez gibi cok bildigimiz kliselerin disina cikmadan, cok insanimizi kaybettigimiz ve baskalarinin da cok insanini kaybettigi bir savas olarak bilirdim...

Bir kac ay once o bolgeye bir seyahat yaptik ailece. Bir yere gitmeden once bulabildigim her seyi, bulabildigim her vakti kullanarak okumayi severim. Ama Canakkale Savasi icin fazla birseyler okumaya firsat bulamadim. Kucuk bir kitapcik ve Atlas dergisinde daha once yayinlanmis yazilarla yetinmek zorunda kaldim. Oralarda gezerken yasadigim duygular beni derinden sarsti. Cok etkilendim. Gitmeden once okuduklarimi tekrar goz onune getirdigimde ve gordugum yerlerle karsilastigimda sunu hissettim; bu sadece bir savas degil, burasi "Canakkale Gecilmez" ifadesi ile anlatilamaz. Dunya tarihinin en etkileyici, insani derinden sarsan ve yaralayan savasidir Canakkale Savasi. Dondugumde bulabildigim herseyi okudum. Simdi genel olarak bizlerin bu savasi ve sonuclarini hic bilmedigimizi, sadece bir kahramanlik hikayesi olarak gordugumuzu ama gerekli onemi vermedigimizi dusunuyorum. Oysa baska ulkelerin arastirmacilari, tarihcileri, savas uzmanlari bizden cok ilgileniyorlar bu savasla ve sanirim bir cogumuzdan cok sey biliyorlar. Ayrica sehitlikleri gezerken sadece taslarda yazili isimlere ve sehitlerin yaslarina bakarak dua ediyoruz, huzunleniyoruz. O topraklari gezerken aslinda bambaska seyler gormemiz gerektigini okudukca anliyor insan.

Simdi uzun uzadiya bu savasin ozelliklerini ve sonuclarini anlatmayi isterdim ancak, ne benim su anki vaktim yazmaya yeter ne de sizler bu kadar uzun metin okumaktan hoslanirsiniz. Yine de merak edenler olursa tartisabiliriz. Ama kisaca maddeler halinde yazacagim;

• Bu savasi en guzel anlatan misra su bence: Dur yolcu; bilmeden gelip bastigin bu toprak BIR DEVRIN BATTIGI YERDIR. Gercektende bu topraklarda bir asir, bir donem, bir tarih bitmis ve bir yenisi baslamistir.


• Dunya uzerindeki son sungu savasidir Canakkale Savasi.


• Bir astegmen savasidir bizim acimizdan. Orduyu alt kademede yedek subaylar yonetmis ve bir cogu sehit olmustur. Osmanli, zar zor yetistirdigi okumus bir nesli burada kaybetmistir.


• Avusturalya ve Yeni Zellanda bu savas sayesinde yapay olarak bir araya getirilmis bir toplum olmaktan cikmis ve bir milli benlik gelistirmistir. Bu iki ulkede ilkokul cocuklari size bu savasin bir cok ozelligini bir cirpida sayabilir.


• Mustafa Kemal bu savasta dehasini sergileme firsati bulmus. Aslinda sadece savasi yoneten on kadar grup komutanindan biriyken, verdigi iki onemli karar ve uyguladigi stratejiyle on plana cikmistir. (Bunu biz degil Ingiliz'ler soyluyor.)


• Mustafa Kemal cok sonralari; Canakkale'de mehmetcigin ve bu topragin insanlarinin neler yapabilecegini gordugu icin; tamamen bitmis, hic bir seyi olmayan, ordusu lagvedilmis, dort bir yandan kiskaca alinmis bir milleti kurtulus mucadelesi icine sokmaya cesaret edebildigini soylemistir.


• Her iki taraftanda o kadar cok genc insan yasamini yitirmistir ki, bu savas olmasaydi Turkiye, Avustralya ve Yeni Zellanda'nin bu gunku nufuslarinin milyonlar mertebesinde fazla olabilecegi hesaplanmaktadir. El kadar bir cografyada bu kadar cok insanin olmesi cok sasirticidir. Gelibolu yarim adasinda tesadufen bastiginiz her toprak parcasinin altinda bir beden parcasi olmasi ihtimali yuksektir.


• Savasan taraflar arasinda tarihte hic bir savasta gorulmemis bir saygi ve iletisim gelismis. Her iki taraf askerlerinin de karsi taraf askerlerine saygi duydugu, onlari onemsedigi tum savas tarihcilerinin uzerinde uzlastigi bir noktadir.


• Yuzbinlerce insanin sadece bir bogazi ve yarimadayi korumak icin oldugu dusunulurse, savastan sadece bir kac yil sonra gelenlerin bu kez ellerini kollarini sallayarak bogazi gecip Istanbul'u isgal etmeleri cok manidardir. Koca savas bir hic ugruna mi yapilmistir? Bu sorunun cevabı hiç de basit değildir ve bence bambaşka bir yazı konusudur.


• Su an ziyaret edilen sehitliklerin cogu sembolik anitlardir. Gercekte pek az sehitin gercek yeri bilinmektedir. Canakkale'ye gidecekler icin bu gercek sehitlikleri bulup gezmelerini oneririm.